«Τομολογία» του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Μέρος Β΄

Ο επικεφαλής του Φαναρίου αποκαλείται επικεφαλής της Ορθοδοξίας. Φωτογραφία: ΕΟΔ

Ιδεολογία «πρωτείου» του Φαναρίου στην Ορθοδοξία πήρε την τελική της μορφή τον 21ο αιώνα. Ιστορία του σχηματισμού της μπορεί να εντοπιστεί στα κείμενα προηγούμενων τόμων

Στο πρώτο μέρος της ιστορικής μελέτης για την εξέλιξη των τομών του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, εξοικειωθήκαμε με τα κείμενα των εγγράφων σχετικά με τη χορήγηση αυτοκεφαλίας στις ρωσικές, ελληνικές, σερβικές, ρουμανικές, πολωνικές και αλβανικές εκκλησίες.

Βουλγαρική Εκκλησία

Καθεδρικός ναός του Αγίου Αλεξάνδρου Νέφσκι στη Σόφια

Το 1945, 73 χρόνια μετά από σχίσμα, ως αποτέλεσμα ενός δύσκολου συμβιβασμού, η Εκκλησία Κωνσταντινούπολης αναγνώρισε την αυτοκεφαλία της Βουλγαρικής Εκκλησίας (αυτοανακηρυχθείσα το 1872) και εξέδωσε αντίστοιχο τόμο. Η πολυπλοκότητα του συμβιβασμού με έναν καθιερωμένο οργανισμό προφανώς έκανε δύσκολο τον περιορισμό της αυτοκεφαλίας του. Σημαντική θέση στον τόμο δίνεται στην ιστορική έμφαση στον ρόλο της KΟC στη μοίρα της Ορθοδοξίας και του λαού της Βουλγαρίας. Συγκεκριμένα, ο τόμος αναφέρει: «Η Μεγάλη Εκκλησία μας γέννησε στον Κύριο και έθρεψε τον βουλγαρικό λαό».

Η ιστορία πολλών αιώνων της Βουλγαρικής Εκκλησίας, συμπεριλαμβανομένων των δύο περιόδων της αυτοκεφαλίας της και του Πατριαρχείου, αγνοείται στον τόμο.

«…ἐπευλογοῦµεν τὴν αὐτοκέφαλον σύστασιν καὶ ὀργάνωσιν τῆς ἐν Βοὐλγαρια Ἁγίας Ἐκκλησίας, ὁρίζοντες ὅπως αὕτη, ἐπωνουµένη „Ἁγία Ὀρθόδοξος Αὐτοκέφαλος Ἐκκλησία τῆς Βουλγαρίας” καὶ πνευµατικὴ ἡµῶν ἀδελφὴ ὑπάρχουσα καὶ γνωριζοµένη τοῦ λοιποῦ, διοικῇ καὶ διέπη τὰ κατ’ αὐτὴν ἀνεξαρτήτως καὶ αὐτοκεφάλως, κατὰ τὴν τάξιν καὶ τὰ κυριαρχικὰ δικαιώµατα καὶ τῶν λοιπῶν Ὀρθοδόξων Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν, ἀναγνωρίζουσα ὡς ὑπερτάτην αὐτῆς Εκκλησιαστικὴν Ἀρχὴν τὴν ἐξ Ἀρχιερέων ἀπαρτιζοµένην Ἱερὰν Σύνοδον καὶ ἔχουσαν Πρόεδρον τὸν κατὰ καιρὸν Μακαριώτατον Μητροπολίτην Σόφιας καὶ Ἔξαρχον πάσης Βουλγαριας.

…ἀναφέρεσθαί τε πρὸς τὸν καθ’ ἡµᾶς Ἁγιώτατον Πατριαρχικὸν Οἰκουµενικὸν Θρόνον καὶ δι’ αὐτοῦ τε ἐπιζητεῖν καὶ λαµβάνειν τὴν ἔγκυρον γνώµην καὶ ἀντίληψιν αὐτοῦ τε καὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων ἀδελφῶν Ἐκκλησιῶν ἐπὶ γενικῶν ἐκκλησιαστικῶν ζητηµάτων, τῆς καθολικωτέρας ψήφου καὶ δοκιµασίας δεοµένων».

Ο τόμος ορίζει το μονοπώλιο του Φαναρίου σχετικά με τη δημιουργία των σχέσεων της Βουλγαρικής Εκκλησίας με άλλες Τοπικές Εκκλησίες. Η Βουλγαρική Εκκλησία ονομάζεται Αδελφή-Εκκλησία της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως.

  1. Παρά τις αρχαίες παραδόσεις του Πατριαρχείου στη Βουλγαρική Εκκλησία, ο Προκαθήμενός της δεν λαμβάνει τον πατριαρχικό τίτλο.
  2. Το ζήτημα του μύρου δεν θίγεται στον τόμο.
  3. Ο τόμος ορίζει το μονοπώλιο του Φαναρίου σχετικά με τη δημιουργία των σχέσεων της Βουλγαρικής Εκκλησίας με άλλες Τοπικές Εκκλησίες. 
  4. Η Βουλγαρική Εκκλησία ονομάζεται Αδελφή-Εκκλησία της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως.

Εκκλησία της Γεωργίας

Τόμος της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Γεωργίας (1990)

Το 1990 η Εκκλησία Κωνσταντινούπολης εκδίδει έναν άλλο τόμο της αυτοκεφαλίας, ο οποίος έχει διπλή ερμηνεία. Πρόκειται για την αυτοκεφαλία της Γεωργιανής Εκκλησίας, η οποία την έλαβε για πρώτη φορά από το Πατριαρχείο Αντιοχείας τον 5ο αιώνα και επιβεβαιώθηκε τον 11ο αιώνα. Η Εκκλησία την έχασε προσωρινά τον 19ο αιώνα στη Ρωσική Αυτοκρατορία, αλλά μετά την ανεξαρτησία της Γεωργίας το 1917, την αυτοανακήρυξε εκ νέου. Λόγω του μονομερούς χαρακτήρα αυτής της ανανέωσης της αυτοκεφαλίας, αρχικά δεν αναγνωρίστηκε από την Ρωσική Εκκλησία στη Τοπική Σύνοδο του 1917, αλλά στο επόμενο Συμβούλιο Επισκόπων το 1943 (συγκλήθηκε αμέσως μετά τη χαλάρωση των διώξεων) η αυτοκεφαλία της Γεωργιανής Εκκλησίας αναγνωρίστηκε από τη Μόσχα.

Παρά την αδιαμφισβήτητη ιστορικότητα, κανονικότητα και νομιμότητα της αυτοκεφαλίας της Γεωργιανής Εκκλησίας, το Φανάρι επέλεξε να μην την αναγνωρίζει για άλλα 47 χρόνια. Ένας από τους λόγους για αυτό ήταν το δόγμα του μονοπωλίου σχετικά με τη χορήγηση αυτοκεφαλίας, το οποίο ήδη διαμορφωνόταν στα βάθη της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως. Και η κατάσταση με την Γεωργιανή Εκκλησία ήταν δύσκολο να συμπιεστεί στο πλαίσιο αυτού του δόγματος: η πρώτη αυτοκεφαλία παραλήφθηκε από την Αντιόχεια, η δεύτερη από τη Μόσχα.

Το Φανάρι δεν αναγνώριζε την αυτοκεφαλία της Γεωργιανής Εκκλησίας για 47 χρόνια. Ένας από τους λόγους για αυτό ήταν το δόγμα του μονοπωλίου σχετικά με τη χορήγηση αυτοκεφαλίας, το οποίο ήδη διαμορφωνόταν στα βάθη της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως. Και η κατάσταση με την Γεωργιανή Εκκλησία ήταν δύσκολο να συμπιεστεί στο πλαίσιο αυτού του δόγματος: η πρώτη αυτοκεφαλία παραλήφθηκε από την Αντιόχεια, η δεύτερη από τη Μόσχα.

Ήταν μια σαφής αντίφαση με τη νέα διδασκαλία του Φαναρίου. Ταυτόχρονα, αφορούσε την αρχαία Εκκλησία, που έχει ήδη αναγνωριστεί στον κόσμο της Ορθοδοξίας. Ήταν αδύνατο να απεικονίσουν ότι η αυτοκεφαλία της χορηγήθηκε μόνο από την Κωνσταντινούπολη και ότι αυτό συνέβη πρόσφατα, ήταν τόσο εξωφρενικό ψέμα όσο και δεν θα είχε ποτέ υποστηριχθεί στη ίδια την Γεωργία. Το αποτέλεσμα του πολύπλοκου παζλ ήταν ο αμφιλεγόμενος τόμος του Φαναρίου «Περί αναγνώρισης αυτοκεφαλίας». Στη Γεωργία θεωρείται απλώς καθυστερημένη αναγνώριση της αυτοκεφαλίας. Αλλά το κείμενο του τόμου επιτρέπει στο Φανάρι να το ερμηνεύσει ως παραχώρηση αυτοκεφαλίας, την οποία οι ομιλητές Κωνσταντινουπόλεως δηλώνουν ευθέως στις συνεντεύξεις τους.

Φυσικά, δεδομένου ότι αφορούσε την αρχαία Γεωργιανή Εκκλησία, θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να προσπαθήσουν να περιορίσουν τα δικαιώματά της στερώντας την το πατριαρχείο ή περιορίζοντας την αυτοκεφαλία της, γι’ αυτό ο τόμος λένε:

«Η Αγία Ορθόδοξη Εκκλησία, που υπάρχει στην ευλογημένη χώρα του Καυκάσου στη Δημοκρατία της Γεωργίας, έλαβε αυτοδιοίκηση και ανεξάρτητη εξουσία και, κατά συνέπεια, την εκκλησιαστική διοικητική οργάνωση.

... Σε όλες τις περιπτώσεις στρέφεται στη Οικουμενική μας Σύνοδο και ζητά ευλογία και αποδοχή της αυτοδιοικούμενης δομής της. Με συμφωνία, καθώς το αμπέλι δεν χωρίζει ολόκληρο τον αμπελώνα του Θεού, κανονικά, μεταξύ άλλων τοπικών Ορθόδοξων Εκκλησιών, θα μπορούσε να συνεχίσει την αναβίωση του Σώματος του Χριστού. Αυτή η έκκληση και τα αιτήματα, γεμάτα σεβασμό, λήφθηκαν με αγάπη από εμάς και την Αγία και Ιερά Σύνοδό μας, επειδή ο Οικουμενικός μας θρόνος υποχρεούται να βοηθάει τις Αγίες Ορθόδοξες Εκκλησίες που ζητούν νομικά δικαιώματα και καθεστώς, και να τους απλώσει χέρι βοηθείας στην επίλυση ζωτικών προβλημάτων που εγείρονται σύμφωνα με την αναγκαιότητα των καιρών, για πολλούς αιώνες της εκκλησιαστικής ζωής και των κανόνων, κύρους, που αποκτήθηκε με τιμές, την γέμισε με το πλεονέκτημα της παραχώρησης αυτοκέφαλης διοίκησης και σχημάτισε διοικητικά δικαιώματα.

Με την απόφαση της Συνόδου και φωτισμένοι από το Άγιο Πνεύμα, αναγνωρίζουμε την Αγία Εκκλησία της Γεωργίας ως την ίδια δομή και οργάνωση που ήταν από τα αρχαία χρόνια, όπως μαρτυρεί ο Βαλσαμόν, γράφοντας: «Λέγεται γὰρ ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Θεουπόλεως μεγάλης Ἀντιοχείας κυροῦ Πέτρου, γέγονεν οἰκονομία συνοδικὴ, ἐλευθέραν εἶναι καὶ αὐτοκέφαλον τὴν ἐκκλησίαν τῆς Ἰβηρίας, ὑποκειμένην τότε τῷ πατριάρχῃ Ἀντιοχείας» (Γ.Α. Ράλλη, Μ. Πότλη, σύνταγμα τῶν θειών και ἱέρων κανόνω. Ἀθ., 1852, τομ Β, σελ. 172). Πιστεύουμε ότι είναι στην ενότητα των Αδελφών Ορθόδοξων Εκκλησιών, και με αυτό δηλώνουμε ότι θα ονομάζεται Αγία Αυτοκέφαλη Ορθόδοξη Εκκλησία πάσης Γεωργίας. Την αναγνωρίζουμε ως πνευματική αδελφή μας...

Σύμφωνα με κανονικούς και εκκλησιαστικούς κανόνες αναγνωρίζει και σέβεται το πρωτείο του Οικουμενικού Πατριαρχικού Θρόνου μας, και τη δική της Σύνοδο, που σχηματίστηκε από τους ιεράρχες της Εκκλησίας της Γεωργίας, υπό την προεδρία του Αρχιεπίσκοπου Μτσχέτης και Τιφλίδας και του Καθολικού της Γεωργίας, ως το ανώτατο διοικητικό όργανο...

Για το θέμα του αγίου μύρου, η υπάρχουσα εκκλησιαστική παράδοση θα διατηρηθεί για να εκπληρώσει και να δηλώσει τόσο την ορατή όσο και την αόρατη εσωτερική και εξωτερική αδιαίρετη ενότητα της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Επιπλέον, συνιστούμε στον Αρχιεπίσκοπο Μτσχέτης κα Τιφλίδας και Καθολικό πάσης Γεωργίας, σε περίπτωση εκκλησιαστικών προβλημάτων και εμποδίων γενικής φύσης που απαιτούν ολοκληρωμένη συζήτηση και ψηφοφορία, να απευθύνεται στον Άγιο Οικουμενικό Πατριαρχικό θρόνο, ο οποίος θα επικοινωνήσει με όλους τους Ορθόδοξους επισκόπους που διδάσκουν πιστά τον λόγο της Αλήθειας, να εκφράσουν τη θέση τους και εξετάσουν το ζήτημα μαζί με τις Αδελφές-Εκκλησίες ...»

Για πρώτη φορά στον τόμο χρησιμοποιείται η αναφορά στο πρωτείο της Κωνσταντινουπόλεως: «αναγνωρίζει και σέβεται το πρωτείο του Οικουμενικού Πατριαρχικού μας Θρόνου».

Σε αυτόν τον τόμο βλέπουμε:

  1. Ο συντάκτης αποφεύγει να ονομάζει τον προκαθήμενο της Γεωργιανής Εκκλησίας Πατριάρχη, αλλά χρησιμοποιεί τον τίτλο Καθολικός.
  2. Δεν παρατηρείται καμία προσπάθεια παρέμβασης και ρύθμισης του συστήματος σχηματισμού της Συνόδου της Γεωργιανής Εκκλησίας.
  3. Η Εκκλησία της Γεωργίας, όπως και οι υπόλοιπες Τοπικές Εκκλησίες, ονομάζεται «αδελφή», αλλά την ίδια στιγμή, για πρώτη φορά στον τόμο, χρησιμοποιείται η αναφορά στο πρωτείο Κωνσταντινουπόλεως: «αναγνωρίζει και σέβεται το πρωτείο του Οικουμενικού Πατριαρχικού μας Θρόνου».
  4. Η αναφορά στο μονοπώλιο του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως σε θέματα σχηματισμού των διεκκλησιαστικών σχέσεων επισημαίνεται χαλαρά: «συμβουλεύουμε».
  5. Η άμεση απαίτηση για παραλαβή μύρου από την Κωνσταντινούπολη δεν αναφέρεται, αλλά υπαινίσσεται σαφώς στο κείμενο.

Ορθόδοξη Εκκλησία της Τσεχίας και της Σλοβακίας

Καθεδρικός Ναός των Αγίων Κύριλλου και Μεθόδιου στην Πράγα

Ανάλογο πρόβλημα με την αναγνώριση της αυτοκεφαλίας από άλλες Εκκλησίες αντιμετώπισε το Φανάρι σε σχέση με την Ορθόδοξη Εκκλησία της Τσεχίας και τη Σλοβακία (ΟΕΤχΣ). Η Ορθοδοξία ήρθε στην Τσεχοσλοβακία από τους υπουργούς της Ρωσικής Εκκλησίας τον 19ο αιώνα. Κατά τη διάρκεια των χρόνων των διώξεων μπολσεβίκων η Σερβική Εκκλησία ανέλαβε αυτή τη σκυταλοδρομία στην Τσεχική Δημοκρατία και δημιούργησε την αυτόνομη επισκοπή της Τσεχίας, η οποία το 1948 έγινε μέρος της Ρωσικής Εκκλησίας. Παράλληλα, από το 1923 έως το 1959, η επισκοπή της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως λειτουργούσε στην Τσεχική Δημοκρατία, η οποία παραδοσιακά δεν συντόνιζε τις ενέργειές της με τις Αδελφές-Εκκλησίες που λειτουργούσαν προηγουμένως σε αυτήν την περιοχή. Το 1951 η Ορθόδοξη Εκκλησία Τσεχίας και Σλοβακίας έλαβε αυτοκεφαλία από το Πατριαρχείο της Μόσχας, το οποίο δεν αναγνωρίστηκε από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Το ζήτημα της αναγνώρισης επεκτάθηκε για 47 χρόνια, μετά το οποίο το 1998 η Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης εξέδωσε δικό της τόμο, αναγνωρίζοντας ωστόσο την Τσεχική Εκκλησία, αλλά το έκανε υπό όρους που ήταν σημαντικά διαφορετικοί από όλα τα ιστορικά προηγούμενα:

«Ευλογητός ο Θεός και ο Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο ευλογών με τη συμμετοχή της Θεϊκής Του και της καλής θέλησης Του, ώστε να λάμψει το φως της αλήθειας και το Άγιο Πνεύμα Του στο έδαφος των ευλογημένων χωρών της Τσεχίας και της Σλοβακίας η Ορθόδοξη πίστη. Ο πολύτιμος Σταυρός Του ανεγέρθηκε εδώ τον 9ο αιώνα από τους θεοφόρους και δοξασμένους αγγελιοφόρους του Θεϊκού Λόγου, τους Αγίους Αποστόλους Κύριλλο και Μεθόδιο, που κλήθηκαν εδώ από τον τότε πρίγκιπα της Μεγάλης Μοραβίας και στάλθηκαν από τον φιλόπονος θεοφόρο Αγιώτατο Πατριάρχη Φώτιο.

Η αποστολή τους ήταν να σπείρουν τους σπόρους του Θεού στις καρδιές των ευλογημένων λαών Τσεχίας, Σλοβακίας, Μοραβίας και Καρπαθίων...

...Η Αγία και Μεγάλη μας Εκκλησία του Χριστού, στην οποία ανατίθεται  φροντίδα όλων των αγίων Εκκλησιών του Θεού, και η οποία δεν θα αφήσει ποτέ κανένα παιδί της απροστάτευτο και δεν θα επιτρέψει σε κανέναν άλλο να κάνει αυτό που δεν έχει δικαίωμα να κάνει, και η οποία, ως μια ζωντανή Εκκλησία, ζει τη ζωή της ανώτερης ζωής που αποκαλύπτεται από τον αναστημένο από τον τάφο Κύριο, φέροντας τη διακονία της, έδωσε την τιμή της αυτονομίας στην Τοπική Αγία Εκκλησία στα τσεχικά εδάφη και στη Σλοβακία, η οποία ζει σε ένα ελεύθερο, κυρίαρχο και φιλελεύθερο κράτος, παρά το γεγονός ότι αυτή η Εκκλησία είναι μικρή σε αριθμό, το 1923 με τη δημοσίευση του Πατριαρχικού και Συνοδικού Τόμου. Έκτοτε και έως σήμερα η Τοπική Αγία Ορθόδοξη Εκκλησία στα τσεχικά εδάφη και στη Σλοβακία υπήρχε παρά τις κάποιες από τις μη κανονικές ενέργειές της, τις οποίες συγχωρούμε εν σιωπή, γνωρίζοντας ότι όλα όσα έγιναν είναι μη κανονικό, όχι βάσει των κανόνων και των παραδόσεων της Μίας Αγίας Ορθόδοξης Εκκλησίας, εξ αρχής δεν έχει δύναμη, είναι άκυρο και δεν θα εγκριθεί μέχρι το τέλος του χρόνου...

Η Μετριότης ἡμῶν... αποφάσισε, λαμβάνοντας υπόψη και καθοδηγούμενη από τους κανόνες των αγίων πατέρων, ότι όλοι όσοι βρίσκονται στα βαρβαρικά εδάφη, δηλαδή, για όλους τους χριστιανούς που βρίσκονται έξω από τα σύνορα των αγίων πατριαρχικών και αυτόνομων Εκκλησιών, βρίσκονται υπό την πνευματική φροντίδα αποκλειστικά του μεγάλου θρόνου της Νέας Ρώμης, και δέχτηκε τη προσφερόμενη αναφορά της Ιεράς Συνόδου της Τοπικής Αυτόνομης Ορθόδοξης Εκκλησίας στα Τσεχικά εδάφη και στη Σλοβακία, την οποία εκτιμούμε για την επιμέλεια τόσο του κλήρου της όσο και των λαϊκών της στην Ορθόδοξη πίστη, και με το παρόντα Πατριαρχικό και Συνολικό Τόμο, ανεγείρει τη αυξανόμενη εν δόξαν Τοπική Ορθόδοξη Εκκλησία σε αυτές τις χώρες από αυτόνομη σε αυτοκέφαλη, καθώς καθορίζει τις ακόλουθες απαραίτητες προϋποθέσεις που η Αγία και Ιερή Πατριαρχική Σύνοδο, περιβάλλουσα ημών και έχουσα εξουσίες, εισάγει, αφενός, για την τήρηση της Ορθόδοξης πίστης, την Ορθόδοξη τάξη και παράδοση, και αφ’ ετέρου, για την επιτυχή ανάπτυξη και δόξα της νεοσυσταθείσας αυτοκέφαλης Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Οι προϋποθέσεις έχουν ως εξής.

Α. Η ανώτατη ηγεσία της Τοπικής Αυτοκέφαλης Εκκλησίας στα τσεχικά εδάφη και στη Σλοβακία είναι η Ιερή Σύνοδος επαρχιακών επισκοπών που συμμετέχουν στην ποιμαντική διακονία. Ο αρχιερέας που πνευματικά ποιμαντικά την Επισκοπή της Πράγας από εδώ και στο εξής αποκαλείται η Μακαριώτητά του Αρχιεπίσκοπος Πράγας και πασών των Τσεχικών Χωρών και Σλοβακίας και γίνεται πρόεδρος της Ιεράς Συνόδου και έχει όλα τα προνόμια που ανήκουν στον πρώτο επίσκοπο κάθε Τοπικής Εκκλησίας σύμφωνα με τον 34ο Αποστολικό Κανόνα. Άλλοι επαρχιακοί επισκοπικοί που συμμετέχουν στην ποιμαντική διακονία, δηλαδή της Πρέσοβ, Μιχάιλόβσκι και Ολομούκ και Μπρνο, ονομάζονται μητροπολίτες και οι επαρχίες τους ονομάζονται μητροπόλεις. Κάθε επίσκοπος ή άλλος άξιος κληρικός της Μίας Αυτοκέφαλης Εκκλησίας των Τσεχικών Χωρών και της Σλοβακίας μπορεί να εκλεγεί ως Αρχιεπίσκοπος Πράγας και πασών Τσεχικών Χωρών και Σλοβακίας.

Κάθε Μητροπολίτης Πρέσοβ ονομάζεται Έξαρχος της Σλοβακίας και έχει το δικαίωμα να συγκαλεί σε εκκλησιαστικές συναντήσεις τους παναγιώτατους μητροπολίτες και άλλους κληρικούς της Σλοβακίας, οι οποίοι θα διοριστούν από την Ιερά Σύνοδο της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας των Τσεχικών Χωρών και της Σλοβακίας, προκειμένου να συζητηθούν θέματα αποκλειστικά τοπικού σλοβακικού χαρακτήρα. Οι αποφάσεις αυτών των συναντήσεων πρέπει να υποβληθούν για έλεγχο και εξέταση από την Ιερά Σύνοδο της μοναδικής και μίας αυτοκέφαλης Εκκλησίας των Τσεχικών Χωρών και της Σλοβακίας. Με τον ίσιο τρόπο μπορεί να δράσει και ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Πράγας και πασών των Τσεχικά χωρών και Σλοβακίας για μια πιο ολοκληρωμένη μελέτη και επίλυση αποκλειστικά τοπικών προβλημάτων της Εκκλησίας των Τσεχικών χωρών. Η Εκκλησία στις Τσεχικές χώρες και τη Σλοβακία μπορεί, μέσω συνοδικών αποφάσεων που λαμβάνονται κανονικά, να ιδρύει νέες επισκοπές σύμφωνα με τις αναδυόμενες ποιμενικές ανάγκες.

Β. Η Ιερά Σύνοδος, βάσει ιερών κανόνων, συγκαλείται δεόντως για την επίλυση διοικητικών ζητημάτων τουλάχιστον δύο φορές το χρόνο για την επίλυση τυχόν ποιμαντικών δογματικών-κανονικών προβλημάτων που ενδέχεται να προκύψουν.

Γ. Ο κανονικά εκλεγμένος και διορισμένος Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος και άλλοι παναγιώτατοι μητροπολίτες παραμένουν στις έδρες τους εφ όρου ζωής, εκτός από εκείνους που εγκαταλείπουν οικειοθελώς ή θα απομακρυνθούν λόγω κανονικών παραβιάσεων.

Δ. Οι διάκονοι και οι ιερείς υπόκεινται στη δικαιοδοσία των Δευτεροβάθμιων δικαστηρίων, οι αρχιερείς – στα Πρωτοβάθμια δικαστήρια και σε όλα τα θέματα των καθηκόντων τους υπόκεινται σε δικαιοδοσία, σύμφωνα με τους ιερούς κανόνες, στα συνοδικά δικαστήρια που καθορίζονται κανονικά, για τη λειτουργία των οποίων προσκαλούνται, σε συμφωνία με τον Οικουμενικό Πατριάρχη, οι ιεράρχες αποκλειστικά από τη δικαιοδοσία της Μητέρας-Εκκλησίας , δηλαδή, του  Οικουμενικού θρόνου. Οι καταδικασμένοι αρχιερείς μπορούν να προσφύγουν στον Οικουμενικό Πατριάρχη με έκκληση για οριστική απόφαση.

<…>

ΣΤ. Ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Πράγας και πασών Τσεχικών χωρών και της Σλοβακίας έχει το δικαίωμα να φοράει λευκό καλυμμαύχι με σταυρό διακοσμημένο με πέτρες. Οι Παναγιωτάτοι μητροπολίτες – μαύρο καλυμμαύχι, επίσης με σταυρό διακοσμημένο με πέτρες.

Ζ. Η Εκκλησία στις Τσεχικές χώρες  και Σλοβακία, ως ένδειξη πνευματικής ενότητας με τη Μητέρα-Εκκλησία, δέχεται τον άγιο μύρο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

H. Το κύριο και πρώτο καθήκον της Ιεράς Συνόδου είναι η διατήρηση της καθαριότητας της Ορθόδοξης πίστης και της κοινωνίας στο Άγιο Πνεύμα με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες. Ταυτόχρονα, σε περίπτωση παραπτώματος, είναι υποχρεωμένος να προσφύγει όχι μόνο στην Ιερά Σύνοδο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αλλά και στη μεγαλύτερη, διευρυμένη Σύνοδο, που συγκαλείται για το σκοπό αυτό με τη φροντίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου και με πρωτοβουλία του τελευταίου.

Θ. Όσον αφορά τα παγκόσμια θέματα και ζητήματα εκκλησιαστικής φύσης που υπερβαίνουν τις δυνατότητες των Τοπικών Ορθόδοξων Εκκλησιών, ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος ]Πράγας και πασών Τσεχικών χωρών και της Σλοβακίας έχει επίσης το δικαίωμα να απευθυνθεί στον Άγιο Πατριαρχικό Οικουμενικό Θρόνο μας, ο οποίος βρίσκεται σε επικοινωνία με όλες τις Ορθόδοξες επισκοπές, που κηρύττουν με το σωστό τρόπο το λόγο της αλήθειας. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο θα ζητήσει τη γνώμη και τη θέση των Αδελφών-Εκκλησιών...».

Η Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως επιβεβαιώνεται οριστικώς στον τόμο, ακριβώς ως Μητέρα-Εκκλησία και όχι ως Αδελφή-Εκκλησία.

Το κείμενο είναι πραγματικά πρωτότυπο, από το σχέδιο έως το περιεχόμενο. Για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε διαχωρισμός σε σημεία, προφανώς, για μια σαφέστερη εστίαση της προσοχής σε κάθε σημαντικό σημείο.

  1. Όλο το εισαγωγικό μέρος του κειμένου είναι αφιερωμένο στην τεκμηρίωση των δικαιωμάτων της KΟC να αποφασίζει την τύχη της Τσεχικής Εκκλησίας.
  2. Για πρώτη φορά, εκτός από διάφορες μορφές έκφρασης της χριστιανικής αγάπης και σεβασμού, υπάρχουν επίσης κατηγορίες εναντίον της Εκκλησίας – του αποδέκτη του τόμου.
  3. Σε αντίθεση με τον τόμο της Γεωργιανής Εκκλησίας, που εκδόθηκε επίσης δεκαετίες μετά την απόκτηση αυτοκεφαλίας, δεν υπάρχει καμία αμφισημία στο κείμενο. Το κείμενο εκφράζει σαφώς το νόημα: δεν υπήρχε καμία αυτοκεφαλία στο παρελθόν, υπήρχαν αντικανονικές ενέργειες και μόνο τώρα, παρά την ενοχή σας, σας παραχωρούμε αυτήν την αυτοκεφαλία.
    Όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να συγκρίνουν τη διατύπωση με τον τόμο της Βουλγαρικής Εκκλησίας, η οποία πέρασε επίσης από μια μακρά σύγκρουση με το Φανάρι, αλλά ο τόμος της έχει εντελώς διαφορετική τονικότητα.
  4. Ο τόμος καθορίζει σαφώς τη δομή και τις αρχές των δραστηριοτήτων των διοικητικών δομών της ΟΕΤχΣ. Η νέα Αυτοκέφαλη Εκκλησία δεν έχει καμία ελευθερία στη διαχείριση των δικών της διοικητικών οργάνων.
  5. Ρυθμίζονται ακόμη και τα άμφια των ιεραρχών.
  6. Για πρώτη φορά στον τόμο αντανακλάται η διδασκαλία για το μονοπωλιακό δικαίωμα Κωνσταντινουπόλεως να τρέφει όλα τα «βάρβαρα εδάφη», δηλαδή ολόκληρη την Ορθόδοξη διασπορά «εκτός των συνόρων των πατριαρχικών και αυτόνομων Εκκλησιών». Υπό το πρίσμα αυτής της διατύπωσης, το ζήτημα της θέσης των μη αυτόνομων αλλά αυτοκέφαλων Εκκλησιών που δεν έχουν πατριαρχικό καθεστώς παραμένει ασαφές: των Εκκλησιών της Ελλάδας, Πολωνίας, Αλβανίας, η ίδια η ΟΕΤχΣ: υποτάσσονται στην Κωνσταντινούπολη;
  7. Η Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως επιβεβαιώνεται οριστικώς στον τόμο, ακριβώς ως Μητέρα-Εκκλησία και όχι ως Αδελφή-Εκκλησία.
  8. Το ανώτατο δικαστικό δικαστήριο της νέας αυτοκέφαλης Εκκλησίας δεν είναι οι δικοί της ιεράρχες, αλλά οι ιεράρχες Κωνσταντινουπόλεως. Έτσι, εδραιώνεται ο μηχανισμός οποιασδήποτε παρέμβασης και παρακολούθησης του ελέγχου στην ΟΕΤχΣ από το Φανάρι.
  9. Σαφώς καθορίζεται η παραλαβή του μύρου από την Κωνσταντινούπολη.
  10. Όπως και σε πολλούς άλλους τόμους, η Κωνσταντινούπολη έχει το μονοπώλιο της εποπτείας της επικοινωνίας της νέας αυτοκεφαλίας με άλλες Τοπικές Εκκλησίες.
  11. Η «Ενότητα με το Οικουμενικό Πατριαρχείο» στον τόμο παρουσιάζεται ως κύριο νόημα της ύπαρξης της Ιεράς Συνόδου της Τσεχικής Εκκλησίας, ισοδύναμη με τη «διατήρηση της αγνότητας της Ορθοδοξίας». Η ίδια η διατύπωση καθιστά αδύνατο για την ΟΕΤχΣ να διακόψει την επικοινωνία με το Φανάρι σε περίπτωση κανονικών ή δογματικών διαφωνιών, χωρίς να δημιουργήσει κανένα λόγο για αμφισβήτηση της αυτοκεφαλίας της.
  12. Ο Χριστός ως κεφαλή της Εκκλησίας δεν αναφέρεται στον τόμο.

Η «Ενότητα με το Οικουμενικό Πατριαρχείο» στον τόμο παρουσιάζεται ως κύριο νόημα της ύπαρξης της Ιεράς Συνόδου της Τσεχικής Εκκλησίας, ισοδύναμη με τη «διατήρηση της αγνότητας της Ορθοδοξίας».

Στην ουσία ο τόμος αυτοκεφαλίας, που εκδόθηκαν από την Εκκλησία Κωνσταντινούπολης στην Τσεχική Εκκλησία, ολοκληρώνει την εποχή των «περιορισμένης αυτοκεφαλίας», η οποία ξεκίνησε με την Ελληνική Εκκλησία και συνεχίστηκε τον 20ο αιώνα. Αυτό το έγγραφο ξεκινά μια νέα εποχή «ονομαστικής αυτοκεφαλίας», στην οποία ορισμένα δικαιώματα υποτιθέμενων ανεξάρτητων Εκκλησιών είναι λιγότερο ευρεία από εκείνα των αυτόνομων Εκκλησιών. Ευτυχώς για την Τσεχική Εκκλησία έχει μια διπλωματική εναλλακτική λύση σε θέματα επικοινωνίας με άλλες Εκκλησίες και ότι μπορεί να βασίζεται σε διαφορετικούς τόμους. Έτσι, στην Πράγα το 2012, πραγματοποιήθηκαν εορτασμοί προς τιμήν της επετείου της παραλαβής τόμου από το Πατριαρχείο της Μόσχας, το οποίο εξόργισε το Φανάρι και ανάγκασε τους Τσέχους να δικαιολογηθούν ότι αφορούσε μόνο την εορταστική Θεία Λειτουργία και όχι τους εορτασμούς. Ταυτόχρονα, ο τόμος που λήφθηκε από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία είναι αναμφίβολα πιο ελκυστικός για την ΟΕΤχΣ, καθώς δεν περιέχει τέτοιους περιορισμούς.

Αυτό το έγγραφο ξεκινά μια νέα εποχή «ονομαστικής αυτοκεφαλίας», στην οποία ορισμένα δικαιώματα υποτιθέμενων ανεξάρτητων Εκκλησιών είναι λιγότερο ευρεία από εκείνα των αυτόνομων Εκκλησιών.

«Αγιωτάτη Εκκλησία της Ουκρανίας»

Τόμος Αυτοκεφαλίας και ο Πρόεδρος της Ουκρανίας (2014–2019) Πετρό Ποροσένκο

Το 2019 η Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, για πρώτη φορά στην ιστορία, παρείχε τόμο αυτοκεφαλίας όχι μόνο σε ξένα κανονικά εδάφη, αλλά και σε σχισματικούς που δεν είχαν αποστολική διαδοχή, και το έκανε παρά τη γνώμη των περισσότερων ορθόδοξων χωρών.

Ωστόσο, στόχος μας είναι να εξετάσουμε το περιεχόμενο του τόμου, και όχι το πλαίσιο της εμφάνισής του.

Η αρχή του εγγράφου, όπως και στην περίπτωση της Τσεχικής Εκκλησίας, είναι αφιερωμένο στην αιτιολόγηση της εισβολής σε ξένη κανονική επικράτεια. Στη συνέχεια το έγγραφο έχει ως εξής:

«ἡ Μετριότης ἡμῶν, ἐπὶ θεραπείᾳ τῶν χρονίως σοβούντων σχισμάτων καὶ μερισμῶν εἰς τὰς κατὰ τόπους Ἐκκλησίας, ὁμογνωμόνως, ὁρίζομέν τε καὶ ἀνακηρύττομεν, ἵνα σύμπασα ἡ ἐν τοῖς ὁρίοις τοῦ πολιτικῶς συγκροτηθέντος καὶ τέλεον ἀνεξαρτητοποιηθέντος Κράτους τῆς Οὐκρανίας περιλαμβανομένη Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία, μετὰ τῶν Ἱερῶν Μητροπόλεων, Ἀρχιεπι-σκοπῶν, Ἐπισκοπῶν, μοναστηρίων τε καὶ ἐνοριῶν καὶ πάντων τῶν ἐν αὐταῖς ἐκκλησιαστικῶν καθιδρυμάτων, τελοῦσα ὑπὸ τὸν Δομήτορα τῆς Μιᾶς, Ἁγίας, Καθολικῆς καὶ Ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας θεάνθρωπον Κύριον καὶ Σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, ὑπάρχῃ τοῦ λοιποῦ κανονικῶς αὐτοκέφαλος, ἀνεξάρτητος καὶ αὐτοδιοίκητος, Πρῶτον ἐν τοῖς ἐκκλησιαστικοῖς πράγμασιν ἔχουσα καὶ ἐπιγιγνώσκουσα τὸν ἑκάστοτε κανονικὸν Προκαθήμενον αὐτῆς, φέροντα τὸν τίτλον «Μακαριώτατος Μητροπολίτης Κιέβου καὶ πάσης Οὐκρανίας», μὴ ἐπιτρεπομένης προσθήκης τινὸς ἢ ἀφαιρέσεως τῷ αὐτοῦ τίτλῳ, δίχα τῆς ἀδείας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως· πρόεδρον ὄντα Ἱερᾶς Συνόδου, συγκροτουμένης κατ’ ἔτος ἐξ Ἀρχιερέων, προσκαλουμένων ἐκ περιτροπῆς κατὰ τὰ πρεσβεῖα αὐτῶν, ἐκ τῶν ἀρχιερατευόντων ἐν τοῖς γεωγραφικοῖς ὁρίοις τῆς Οὐκρανίας.
Πρὸς τούτοις δὲ τὴν καθισταμένην διὰ τοῦδε τοῦ ἐνυπογράφου Πατριαρχικοῦ καὶ Συνοδικοῦ Τόμου, ἐν τοῖς ὁρίοις τῆς ἐπικρατείας τῆς Οὐκρανίας, Αὐτοκέφαλον Ἐκκλησίαν ἐπιγιγνώσκομεν καὶ ἀνακηρύττομεν πνευματικὴν ἡμῶν θυγατέρα καὶ πάσαις ταῖς ἀνὰ τὴν οἰκουμένην Ὀρθοδόξοις Ἐκκλησίαις συνιστῶμεν ὡς ἀδελφὴν ἀναγνωρίζεσθαι καὶ μνημονεύεσθαι τῷ ὀνόματι “Ἁγιωτάτη Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας“ ...

...μὴ δυναμένην καθιστάναι ἐπισκόπους ἢ πηγνύειν ὑπερόρια θυσιαστήρια, τῶν ἤδη ὑφισταμένων ὑπαγομένων τοὐντεῦθεν, κατὰ τὴν τάξιν, τῷ Οἰκουμενικῷ Θρόνῳ, τῷ ἔχοντι τὴν κανονικὴν ἁρμοδιότητα ἐπὶ τῆς Διασπορᾶς, περιοριζομένης τῷ ὄντι τῆς δικαιοδοσίας αὐτῆς ἐντὸς τῶν ἐδαφῶν τοῦ Οὐκρανικοῦ Κράτους.

...διατηρουμένου προσέτι καὶ τοῦ δικαιώματος πάντων τῶν Ἀρχιερέων καὶ τῶν λοιπῶν κληρικῶν ἐκκλήτου προσφυγῆς τῷ Οἰκουμενικῷ Πατριάρχῃ, κατέχοντι τὴν κανονικὴν εὐθύνην τοῦ λαμβάνειν ἀμετακλήτως ἀποφάσεις ἐπὶ τῶν κρίσεων δι’ ἐπισκόπους καὶ λοιποὺς κληρικοὺς τῶν τοπικῶν Ἐκκλησιῶν, συμφώνως τοῖς θ΄ καὶ ιζ´ ἱεροῖς κανόσι τῆς Δ´ ἐν Χαλκηδόνι Οἰκουμενικῆς Συνόδου.
Προσεπιδηλοῦμεν τοῖς ἀνωτέρω ὅτι ἡ ἐν Οὐκρανίᾳ Αὐτοκέφαλος Ἐκκλησία γινώσκει ὡς κεφαλὴν τὸν Ἁγιώτατον Ἀποστολικὸν καὶ Πατριαρχικὸν Οἰκουμενικὸν Θρόνον, ὡς καὶ οἱ λοιποὶ Πατριάρχαι καὶ Προκαθήμενοι, ἔχει δέ, σὺν ταῖς ἄλλαις κανονικαῖς ὑποχρεώσεσι καὶ εὐθύναις, πρωτίστην ἀποστολὴν τὴν τήρησιν τῆς Ὀρθοδόξου ἡμῶν Πίστεως ἀδιαλωβήτου καὶ τῆς κανονικῆς ἑνότητος καὶ κοινωνίας μετὰ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καὶ τῶν λοιπῶν κατὰ τόπους Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν ἀπαρασαλεύτου.

Ὡσαύτως, ἡ ἐν Οὐκρανίᾳ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία, διὰ τοῦ Πρώτου αὐτῆς ἢ τοῦ κανονικοῦ τοποτηρητοῦ τοῦ Θρόνου τοῦ Κιέβου, ὑποχρεοῦται μετέχειν, ἐπὶ σπουδαίων κανονικῶν, δογματικῶν καὶ λοιπῶν ζητημάτων, τῶν κατὰ καιροὺς Διορθοδόξων διασκέψεων, κατὰ τὴν ἀπ’ ἀρχῆς κρατήσασαν ἱερὰν τῶν Πατέρων συνήθειαν.

...ἐκ τῆς Πρωτοθρόνου Ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως κατὰ τὰ εἰωθότα, λαμβάνων καὶ τὸ Ἅγιον Μύρον παρ᾽ αὐτῆς, εἰς δήλωσιν τῆς πνευματικῆς μετ’ αὐτῆς ἑνότητος.

Προκειμένου δὲ περὶ μειζόνων ζητημάτων ἐκκλησιαστικῆς, δογματικῆς καὶ κανονικῆς φύσεως, ὁ Μακαριώτατος Μητροπολίτης Κιέβου καὶ πάσης Οὐκρανίας, ἐκ μέρους τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας αὐτοῦ, δέον ὅπως ἀπευθύνηται πρὸς τὸν καθ’ ἡμᾶς Ἁγιώτατον Πατριαρχικὸν καὶ Οἰκουμενικὸν Θρόνον, ἐκζητῶν τὴν ἔγκυρον γνώμην καὶ βεβαίαν συναντίληψιν αὐτοῦ, τῶν δικαιωμάτων τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου ἐπὶ τῆς ἐν Οὐκρανίᾳ Ἐξαρχίας καὶ τῶν Ἱερῶν Σταυροπηγίων σῳζομένων ἀπαραμειώτων...

…Ἐπὶ πᾶσιν οὖν τούτοις καὶ ἐπ’ αὐτοῖς τοῖς ὅροις, ἡ καθ’ ἡμᾶς Ἁγία τοῦ Χριστοῦ Μεγάλη Ἐκκλησία εὐλογεῖ καὶ ἀνακηρύσσει τὴν ἐν Οὐκρανίᾳ Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν ὡς Αὐτοκέφαλον …».

Ας προσπαθήσουμε να συστηματοποιήσουμε τα χαρακτηριστικά και τις καινοτομίες αυτού του τόμου.

Σημαντική δογματική καινοτομία: Ο Κύριος Ιησούς Χριστός ονομάζεται μόνο ο «Ιδρυτής» της Εκκλησίας και όχι η Κεφαλή

  1. Κεφαλή της Εκκλησίας είναι ο θρόνος Κωνσταντινουπόλεως και όχι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο οποίος αποκαλείται μόνο ο «Ιδρυτής» της Εκκλησίας. Αυτή η ιδιαιτερότητα έχει ήδη όχι μόνο κανονική, αλλά και σημαντική δογματική σημασία.
  2. Ο τίτλος του προκαθημένου της Εκκλησίας όχι μόνο καθορίζεται στον τόμο, αλλά και απαγορεύεται η αλλαγή του χωρίς τη συγκατάθεση Κωνσταντινουπόλεως. Οι λόγοι είναι προφανείς: προληπτική καταστολή των αξιώσεων στο Πατριαρχείο.
  3. Όπως και στην Τσεχική Εκκλησία, η αρχή της δραστηριότητας της Συνόδου ρυθμίζεται αυστηρά.
  4. Η νέα αυτοκεφαλία ονομάζεται «θυγατέρα». Η ονομασία «αδελφή» δεν χρησιμοποιείται για αυτήν. Αλλά ταυτόχρονα άλλες Τοπικές Εκκλησίες ονομάζονται «αδελφές» της νέας αυτοκεφαλίας. Έτσι, στους παλιούς όρους προσδίδεται νέα έννοια: υπάρχει η «Μητέρα-Εκκλησία» και οι υπόλοιπες Εκκλησίες είναι «θυγατέρες», η μια την άλλη είναι «αδελφές».
  5. Η απαγόρευση της παρουσίας ενοριών εκτός της Ουκρανίας και το ψήφισμα της μεταφοράς τους στην υποταγή της Κωνσταντινουπόλεως, η οποία δήθεν έχει μονοπώλιο στην Ορθόδοξη διασπορά.
  6. Εάν στον τόμο της Τσεχικής Εκκλησίας το δικαίωμα παρέμβασης των ιεραρχών του Φαναρίου στις εσωτερικές της υποθέσεις ορίζεται ως το δικαίωμα της ανώτερης δικαιοδοσίας μετά τα εκκλησιαστικά δικαστήρια εντός της ίδιας της ΟΕΤχΣ, στον ουκρανικό τόμο ήδη αναφέρεται ότι οποιοσδήποτε επίσκοπος ή ιερέας έχει το δικαίωμα να υποβάλει απευθείας αίτηση στην Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως για την υιοθέτηση εκεί «άνευ έφεσης περιφρονητικού» δικαστικού απόφασης. (Διαμάχηκοτητα/спорность της φερόμενης κανονικής αιτιολόγησης αξίζει ξεχωριστή εξέταση εκτός του παρόντος άρθρου.)
  7. Ο τόμος αναφέρει ότι ο θρόνος Κωνσταντινουπόλεως είναι η «κεφαλή» όχι μόνο της νέας αυτοκεφαλίας, αλλά και ως τέτοιο το αναγνωρίζουν «οι υπόλοιποι πατριάρχες και προκαθήμενοι». Δηλαδή, η διατύπωση με την αντικατάσταση της Κεφαλής της Εκκλησίας του Χριστού με την «κεφαλή της Εκκλησίας τον Οικουμενικό Πατριάρχη» δεν εφαρμόζεται επιλεκτικά στην «OCU», αλλά δηλώνεται για ολόκληρο τον Ορθόδοξο κόσμο.
  8. Καθιερώνεται η υποχρέωση (και όχι μόνο το δικαίωμα) της νέας αυτοκεφαλίας να συμμετέχει σε όλες τις συνεδριάσεις και άλλες εκδηλώσεις της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως. Προφανώς, λήφθηκε υπόψη η ανεπιτυχής εμπειρία της Συνόδου της Κρήτης, που διοργανώθηκε από τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο και αγνοήθηκε από πολλές Τοπικές Εκκλησίες.
  9. Καθιερώνεται η υποχρέωση κάθε νέου προκαθημένου της «OCU» να ξεκινάει τα ταξίδια του με την επίσκεψη στο Φανάρι.
  10. Όπως και σε πολλούς άλλους τόμους, καθιερώνεται το καθήκον της «OCU» να λαμβάνει μύρο από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.
  11. Εάν νωρίτερα το Φανάρι διεκδικούσε το μονοπώλιο και υπεροχή στην εποπτεία των εξωτερικών εκκλησιαστικών σχέσεων των νέων Εκκλησιών για την επίλυση «ζητημάτων εκκλησιαστικής, δογματικής και κανονικής φύσης», σύμφωνα με το νέο τόμο, δεν υπάρχει νόημα σε μια τέτοια αλληλεπίδραση. Τώρα ο Οικουμενικός Θρόνος θα δώσει όλες τις απαραίτητες εξηγήσεις από μόνος του, χωρίς διεκκλησιαστική συζήτηση.
  12. Εκτός από τη νέα αυτοκεφαλία στην περιοχή της «OCU» δημιουργούνται η εξαρχάτο και σταυροπήγιο της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως, τα δικαιώματα των οποίων είναι απαραβίαστα. Δηλαδή, τα κανονικά όρια της νέας δομής είναι λειτουργικά μόνο μονόπλευρα: η «OCU» δεν μπορεί να έχει ξένες ενορίες, ενώ στην επικράτειά της το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως μπορεί να έχει τις δικές του ενορίες και τα δικαιώματά του είναι απαραβίαστα.
  13. Στο τελευταίο μέρος διευκρινίζεται επιπλέον ότι η αυτοκεφαλία χορηγείται ακριβώς υπό αυτές τις συνθήκες. Αυτή η διευκρίνιση καθιστά δυνατή την αιτιολόγηση της κατάργησης της αυτοκεφαλίας σε περίπτωση παραβίασης αυτών των προϋποθέσεων.

Συμπεράσματα

Με βάση την ανάλυση της σταδιακής αλλαγής του περιεχομένου των τόμων της αυτοκεφαλίας που εκδίδονταν από την Ορθόδοξη Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, βλέπουμε τη γένεση τόσο της γενικής εκκλησιολογίας της όσο και των ιδεών της για το δικό της ρόλο και το ρόλο άλλων Τοπικών Εκκλησιών.

Ακόμα τον 16ο αιώνα η αύξηση του αριθμού των Πατριαρχείων αντιλαμβάνεται ως οργανική (τουλάχιστον, τυπικά) και οι αποφάσεις για αυτά καταγράφονται συνοδικά, το οποίο βλέπουμε από την αυτοκεφαλία της Ρωσικής Εκκλησίας.

Εν μέρει, ο παράγοντας της συνοδικότητας υπάρχει στη χορήγηση αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ελλάδας, στην οποία, εκτός από την Εκκλησίας Κωνσταντινούπολης, συμμετέχει ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων. Αλλά μετά από αυτό δεν βλέπουμε πλέον την αντανάκλαση της αρχής της διεκκλησιαστικής συνοδικότητας στους νέους τόμους.

19ο–20ο αιώνες οι νέες αυτοκέφαλες Εκκλησίες, με σημαντική προσπάθεια αποκτούν το καθεστώς των Πατριαρχείων, ακόμη και αν είχαν ιστορικά αυτό το καθεστώς στο παρελθόν. Και ορισμένες δεν το κατάφεραν μέχρι σήμερα.

Γενικά, η στάση της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως στον ρόλο της στον κόσμο και σε άλλες αυτοκέφαλες Εκκλησίες αλλάζει σημαντικά καθώς ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως χάνει την εξουσία στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Σ’ αυτήν ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως διέθετε, σε αντίθεση με το Βυζάντιο, τόσο τυπική όσο και πραγματική πολιτική εξουσία, δηλαδή ήταν εθνάρχης, αρχηγός του Ρουμ-μιλέτ, που ένωνε όλους τους Ορθόδοξους Χριστιανούς της αυτοκρατορίας. Μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία πολλές αρχαίες αυτοκεφαλίες εξαλείφθηκαν και ενσωματώθηκαν στην Εκκλησία Κωνσταντινουπόλεως, όπως, για παράδειγμα, το Βουλγαρικό Πατριαρχείο ή το Πατριαρχείο του Πεκίου (Σερβικό). Αλλά ακόμη και οι αρχαίες Εκκλησίες της Ιερουσαλήμ, της Αντιόχειας, της Αλεξάνδρειας και της Κύπρου, που διατηρούσαν την αυτοκεφαλία τους, ήταν πολιτικά υποταγμένες στον εθνάρχη. Η απώλεια των εδαφών από την Πόρτα στέρησε αυτόματα την επιρροή και την εξουσία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Αντιμετωπίζοντας νέες προκλήσεις και απαιτήσεις των εθνικών αυτοκεφαλιών, η Κωνσταντινούπολη αναγκάστηκε να αναζητήσει τρόπους για να αντισταθμίσει τις απώλειες. Εν μέρει, αυτή η τάση εκδηλώνεται τον 19ο αιώνα, που μπορούμε να δούμε με τη μορφή αυτοκεφαλίας της Ελληνικής Εκκλησίας.

Όμως αυτή η τάση εξελίσσεται πλήρως τους19ο–20ο αιώνες, μετά την τελική κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την απώλεια από την Κωνσταντινούπολη τόσο της πολιτικής επιρροής όσο και των ενοριών στην ίδια την Τουρκία ως αποτέλεσμα των ελληνικών πογκρόμ και της απέλασης Ελλήνων από τη χώρα.

Αυτή η τάση βρίσκει την έκφρασή της τόσο στην εξωτερική επέκταση του Φαναρίου, την οποία παρατηρούμε μέχρι σήμερα, όσο και σε μια προσπάθεια να περιορίσει την αυτοκεφαλία των νέων Εκκλησιών και να διατηρήσει τη δύναμη και την επιρροή του ήδη στα εδάφη τους.

Στην πρώτη προσπάθεια περιορισμού της αυτοκεφαλίας της Εκκλησίας της Ελλάδας, η Κωνσταντινούπολη αγγίζει μόνο θέματα μύρου, εποπτείας των εξωτερικών σχέσεων και, σε ένα πλαίσιο, των αρχών σχηματισμού της Συνόδου. Στη συνέχεια, στο παράδειγμα της Σερβικής και Ρουμανικής Εκκλησιών, βλέπουμε σχεδόν πλήρη αναγνώριση των νέων αυτοκέφαλων Εκκλησιών ως ίσων (με εξαίρεση την παραχώρηση του καθεστώτος του Πατριαρχείου, το οποίο έγινε αργότερα). Με βάση αυτό, η εμπειρία της περικοπής της αυτοκεφαλίας στον τόμο της Ελληνικής Εκκλησίας θα μπορούσε να θεωρηθεί μη συστηματικό επεισόδιο. Τον εικοστό αιώνα όλα αλλάζουν. Είναι προφανές ότι οι προσπάθειες μέσω των τόμων να ελαχιστοποιήσουν την πραγματική ανεξαρτησία των νέων αυτοκέφαλων Εκκλησιών, να τις υποτάξουν στο Φανάρι όσο το δυνατόν περισσότερο, ή, τουλάχιστον, να τις θέσουν σε εξαρτημένη θέση, συνδέονται ακριβώς με την προαναφερθείσα απώλεια της θέσης του εθνάρχη, αφού όλοι ακολουθούν την εκκαθάριση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Και, κατά πάσα πιθανότητα, αποτελούν μια προσπάθεια αποζημίωσης αυτών των απωλειών.

Στην ουσία, τον εικοστό αιώνα μόνο οι Βουλγαρική και Γεωργιανή Εκκλησίες έλαβαν πλήρη αναγνώριση αυτοκεφαλίας από την Εκκλησία Κωνσταντινούπολης. Και στην πραγματικότητα, πρόκειται ήδη για την αναγνώριση των γεγονότων που έχουν συμβεί: και οι δύο Εκκλησίες ήταν ήδη ανεξάρτητες για 73 χρόνια (καταπληκτική σύμπτωση της «εμπειρίας μην αναγνώρισης από το Φανάρι»!). Εκτός αυτού, και οι δύο Εκκλησίες ήταν αρχαία Πατριαρχεία, που κάποτε στερήθηκαν της αυτοκεφαλίας λόγω των ιστορικών περιπετειών. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο θρόνος Κωνσταντινουπόλεως διεκδικεί μόνο την εποπτεία των διεκκλησιαστικών σχέσεων, στην περίπτωση της Εκκλησίας της Γεωργίας υπό τη μορφή σύστασης.

Παρατηρείται επανεξέταση του ίδιου του ρόλου του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως και της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως. Μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα τη μεταμόρφωση του «πρώτου μεταξύ ίσων» στον «πρώτο χωρίς ίσους».

Αλλά εντελώς διαφορετική φαίνεται η θέση του Φαναρίου στην αυτοκεφαλία των νέων Εκκλησιών: Πολωνικής, Αλβανικής, Τσέχικης και ακόμη περισσότερο «της Ουκρανικής». Εδώ βλέπουμε πολύ μεγαλύτερη «περιτομή» εξουσιών και την ενοποίηση μοχλών επιρροής στην εσωτερική ζωή αυτών των Εκκλησιών.

Επιπλέον, παρατηρείται επανεξέταση του ίδιου του ρόλου του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως και της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως. Μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα τη μεταμόρφωση του «πρώτου μεταξύ ίσων» στον «πρώτο χωρίς ίσους». Στην αρχή βλέπουμε μια αδιαμφισβήτητη δήλωση της Ορθόδοξης διδασκαλίας για τον Χριστό ως Κεφαλή της Εκκλησίας. Στη συνέχεια, η αναφορά αυτού εξαφανίζεται ομαλά από τα έγγραφα, και ως αποτέλεσμα, στον «ουκρανικό τόμο» βλέπουμε στη θέση της κεφαλής της Εκκλησίας όχι τον Χριστό, αλλά το θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Η ορολογία που αντικατοπτρίζει τις διεκκλησιαστικές σχέσεις αλλάζει επίσης στον τόμους: στην αρχή η Εκκλησία Κων/πολης είναι και η αδελφή των υπόλοιπων Εκκλησιών και η Μητέρα των νέων αυτοκέφαλων Εκκλησιών, οι οποίες χωρίζονται από την αγκαλιά της, μετά είναι μόνο η Μητέρα τους. Και στο τέλος είναι ήδη μόνο η Μητέρα σε όλες τις Εκκλησίες, χωρίς εξαίρεση για Εκκλησίες μεγαλύτερες από αυτήν, και μόνο άλλες Τοπικές Εκκλησίες είναι αδελφές μεταξύ τους.

Στον «ουκρανικό τόμο» βλέπουμε στη θέση της κεφαλής της Εκκλησίας όχι τον Χριστό, αλλά το θρόνο της Κωνσταντινούπολης.

Εάν το 1990 στον γεωργιανό τόμο η Κωνσταντινούπολη, δήθεν δίνοντας «νέα αυτοκεφαλία», αναγνωρίζει την αρχαιότητα της αυτοκεφαλίας της Γεωργιανής Εκκλησίας, την οποία έλαβε από την Εκκλησία της Αντιόχειας, το 2018 ο ομιλητής του Φαναρίου Αρχιεπίσκοπος Ιώβ Τελμισσού (Γκέτσα) λέει σε συνέντευξή του στο BBC:

«Άλλες εκκλησίες που υπάρχουν σήμερα στον Ορθόδοξο κόσμο – ξεκινώντας από την Ορθόδοξη Εκκλησία στη Ρωσία, συνεχίζοντας με τις Εκκλησίες στην Ελλάδα, τη Σερβία, τη Ρουμανία, την Πολωνία, την Αλβανία, τη Βουλγαρία, τη Γεωργία, την Τσεχοσλοβακία – νέες  Εκκλησίες – δεν επιβεβαιώθηκαν από τις Οικουμενικές Συνόδους, η Κωνσταντινούπολη τους έδωσε το καθεστώς της ύπαρξης».

Αρχικά η Εκκλησία Κωνσταντινούπολης δεν διεκδικεί τη διασπορά των υπόλοιπων Εκκλησιών, αλλά το 1922 η Σύνοδος της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως αποφασίζει την «υποχρεωτική και αποκλειστική» υπαγωγή ολόκληρης της Ορθόδοξης διασποράς. Και τώρα βλέπουμε την εμφάνιση αυτών των αξιώσεων και στους τόμους. Είναι καινοτομία του 20ου αιώνα.

Όμως, τον 21ο αιώνα, η Εκκλησία Κωνσταντινούπολης προχωρά ακόμη πιο πέρα και δηλώνει το δικαίωμα να δημιουργεί τα δικά της εξαρχάτα και σταυροπήγια όχι μόνο στη διασπορά, αλλά και στην επικράτεια άλλων Τοπικών Εκκλησιών που ορίζει η ίδια, κάτι που είναι προφανές από τον ουκρανικό τόμο. Έτσι, σταδιακά, ο απλώς ηχηρός και τιμητικός τίτλος «Οικουμενικός» γίνεται έτσι σε πραγματικές αξιώσεις. Ο παπισμός στην Ορθόδοξη έκδοση αποκτά όλο και πιο εμφανή χαρακτηριστικά.

Από τα μέσα του 20ου εικοστού αιώνα βλέπουμε την αντανάκλαση των αξιώσεων της KΟC για υψηλότερες δικαστικές λειτουργίες και την ολοένα και πιο ενεργή ρύθμιση του εσωτερικού μοντέλου διακυβέρνησης των Τοπικών Εκκλησιών μέχρι και τα άμφια των πρωθιεραρχών.

Ξεκινώντας με τον ουκρανικό τόμο, βλέπουμε να περιλαμβάνονται στους τόμους οι απαιτήσεις συμμετοχής σε συνόδους που διοργανώνονται από την KΟC. Έχοντας υποστεί φιάσκο στη συγκέντρωση εκπροσώπων όλων των Τοπικών Εκκλησιών στην Κρήτη το 2016, το Φανάρι αποφασίζει να εδραιώσει το προνόμιο του στους τόμους.

Στην πραγματικότητα, βλέπουμε μια σταδιακή υποτίμηση της σημασίας της αυτοκεφαλίας για την Τοπική Εκκλησία και την κατάληξή της στην αυτονομία.

Ταυτόχρονα, θα πρέπει να σημειωθεί ότι σχεδόν σε όλους τον τόμους η Εκκλησία Κωνσταντινούπολης δηλώνει: η αυτοκεφαλία χορηγείται στην τοπική Εκκλησία, καθώς έχει εμφανιστεί αντίστοιχο ξεχωριστό ανεξάρτητο κράτος, υποστηρίζοντας ότι αυτός είναι ο λόγος για την ανακήρυξη της αυτοκεφαλίας.

Δείτε πώς μιλάει για αυτό ο Αρχιεπίσκοπος Ιώβ (Γκέτσα) στην παραπάνω συνέντευξη:

«Πρέπει να καταλάβετε ότι στην Ορθόδοξη Εκκλησία η διοίκηση της Εκκλησίας συμπίπτει πάντα με τη διοίκηση του κράτους, του τόπου, δεν το εφεύρεσα εγώ ή όχι ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, αυτό αναφέρεται στον 17ο κανόνα της Δ' Οικουμενικής Συνόδου. Επομένως, γενικώς, όταν εμφανίζεται ένα νέο κράτος, δεν είναι υποχρέωση, αλλά μπορεί να ζητήσει την οργάνωση της αυτοκεφαλίας για την Εκκλησία του».

Ωστόσο σε αυτόν τον κανόνα, δεν βρίσκουμε καμία τέτοια δήλωση, όπως και γενικώς σε όλους τους κανόνες και των επτά Οικουμενικών Συνόδων, δεν υπάρχει τέτοια δήλωση στο πλαίσιο της αυτοκεφαλίας.

Ταυτόχρονα, παρατηρούμε την επιλεκτικότητα της προσέγγισης της Εκκλησίας Κων/λεως σε αυτό το ζήτημα: όπου το πολιτικό πλαίσιο το επιτρέπει, η Εκκλησία Κων/λεως τον 20ο αιώνα δεν δημιουργεί αυτοκέφαλες Εκκλησίες, αλλά τις δικές της επισκοπές, στην καλύτερη περίπτωση με τα δικαιώματα της αυτονομίας: η Αρχιεπισκοπή στις ΗΠΑ, η Φινλανδική Ορθόδοξη Εκκλησία, Εσθονική Αποστολική Ορθόδοξη Εκκλησία, Νέες Ελληνικές Επισκοπές κ.λπ.

Έτσι, για παράδειγμα, χωρίς αναγνώριση από την Εκκλησίας Κων/λεως παρέμεινε η Ορθόδοξη Εκκλησία της Αμερικής, και το αίτημα της Φινλανδικής Ορθόδοξης Εκκλησίας προς την Κωνσταντινούπολη να της παραχωρήσει την αυτοκεφαλία για 40 χρόνια παραμένει αναπάντητο.

Παρατηρούμε την επιλεκτικότητα της προσέγγισης της Εκκλησίας Κων/λεως σε αυτό το ζήτημα: όπου το πολιτικό πλαίσιο το επιτρέπει, η Εκκλησία Κων/λεως τον 20ο αιώνα δεν δημιουργεί αυτοκέφαλες Εκκλησίες, αλλά τις δικές της επισκοπές, στην καλύτερη περίπτωση με τα δικαιώματα της αυτονομίας: η Αρχιεπισκοπή στις ΗΠΑ, η Φινλανδική Ορθόδοξη Εκκλησία, Εσθονική Αποστολική Ορθόδοξη Εκκλησία, Νέες Ελληνικές Επισκοπές κ.λπ.

Και μόνο εκεί όπου το διεκκλησιαστικό ή πολιτικό πλαίσιο απαιτεί αποκλειστικά αυτοκεφαλία, γίνεται η διακήρυξη από την Κωνσταντινούπολη. Ταυτόχρονα, όμως, η πραγματική κατάσταση αυτών των αυτοκεφαλιών είναι συχνά λιγότερο ανεξάρτητη από αυτήν των αυτονομιών.

Ένα παράδειγμα αυτού είναι η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία έχει καθεστώς αυτοδιοίκησης στο Πατριαρχείο της Μόσχας, η ανεξαρτησία της οποίας είναι πολύ ευρύτερη από αυτήν της αυτοκέφαλης «Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας» (του Επιφάνιου). Τα δικαιώματα που παραχωρούνται στην UOC από την ROC είναι πολύ ευρύτερα από τα δικαιώματα της «OCU» που ορίζονται από το Φανάρι.

Μια άλλη καινοτομία των τόμων, ξεκινώντας από την τσεχικό, είναι ο καθορισμός των «προϋποθέσεων υπό τις οποίες χορηγείται η αυτοκεφαλία». Το δικαίωμα ακύρωσής της δεν αναφέρεται απευθείας στα έγγραφα, αλλά, ωστόσο, έχει ήδη δηλωθεί από εκπροσώπους του Φαναρίου:

«Και γενικώς, σύμφωνα με ορισμένους κανονιστές, δεδομένου ότι αυτά τα νέα αυτοκέφαλα ή νέα Πατριαρχεία δεν επιβεβαιώθηκαν ποτέ από Οικουμενική Σύνοδο, καθώς δημιουργήθηκαν από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, κάποια στιγμή, εάν το Οικουμενικό Πατριαρχείο το κρίνει απαραίτητο, μπορεί επίσης να ακυρώσει αυτή την κατάσταση.

Τι σημαίνει λοιπόν ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο χάνει κάποια εξουσία, σε ποία βάση γίνονται αυτές οι δηλώσεις;

Βάσει των κανόνων, σύμφωνα με τις διδασκαλίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας, το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει ορισμένα προνόμια. Όποιος δεν συμφωνεί με αυτό αποσπά, στην ουσία, τον εαυτό του, από την Ορθοδοξία» (Αρχιεπίσκοπος Ιώβ (Γκέτσα) σε συνέντευξή του στο BBC στις 2.11.2018).

Τα δικαιώματα που παραχωρούνται στην UOC από την ROC είναι πολύ ευρύτερα από τα δικαιώματα της «OCU» που ορίζονται από το Φανάρι.

Τώρα ας συγκρίνουμε τη διατύπωση από τον ουκρανικό τόμο (2019):

«Προκειμένου δὲ περὶ μειζόνων ζητημάτων ἐκκλησιαστικῆς, δογματικῆς καὶ κανονικῆς φύσεως, ὁ Μακαριώτατος Μητροπολίτης Κιέβου καὶ πάσης Οὐκρανίας, ἐκ μέρους τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας αὐτοῦ, δέον ὅπως ἀπευθύνηται πρὸς τὸν καθ’ ἡμᾶς Ἁγιώτατον Πατριαρχικὸν καὶ Οἰκουμενικὸν Θρόνον, ἐκζητῶν τὴν ἔγκυρον γνώμην καὶ βεβαίαν συναντίληψιν αὐτοῦ»,

- με την παρόμοια διατύπωση, για παράδειγμα, από τον βουλγαρικό τόμο (1945):

«ἀναφέρεσθαί τε πρὸς τὸν καθ’ ἡµᾶς Ἁγιώτατον Πατριαρχικὸν Οἰκουµενικὸν Θρόνον καὶ δι’ αὐτοῦ τε ἐπιζητεῖν καὶ λαµβάνειν τὴν ἔγκυρον γνώµην καὶ ἀντίληψιν αὐτοῦ τε καὶ τῶν λοιπῶν ἁγίων ἀδελφῶν Ἐκκλησιῶν ἐπὶ γενικῶν ἐκκλησιαστικῶν ζητηµάτων, τῆς καθολικωτέρας ψήφου καὶ δοκιµασίας δεοµένων»,

- με τη διατύπωση του προηγούμενου απ’ τον ουκρανικό τσέχικο τόμο (1998):

«Όσον αφορά τα παγκόσμια θέματα και ζητήματα εκκλησιαστικής φύσης που υπερβαίνουν τις δυνατότητες των Τοπικών Ορθόδοξων Εκκλησιών, ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος ]Πράγας και πασών Τσεχικών χωρών και της Σλοβακίας έχει επίσης το δικαίωμα να απευθυνθεί στον Άγιο Πατριαρχικό Οικουμενικό Θρόνο μας, ο οποίος βρίσκεται σε επικοινωνία με όλες τις Ορθόδοξες επισκοπές, που κηρύττουν με το σωστό τρόπο το λόγο της αλήθειας. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο θα ζητήσει τη γνώμη και τη θέση των Αδελφών-Εκκλησιών...».

Όπως μπορείτε να δείτε, το 2018 το Φανάρι ήδη θεωρεί τον εαυτό του επαρκή πηγή απαντήσεων σε ζητήματα «εκκλησιαστικής, δογματικής και κανονικής φύσης» και δεν υπάρχει ανάγκη για τη γνώμη των αδελφών-εκκλησιών (θυγατέρων;), που υπήρχε νωρίτερα. Ο συνοδικός νους της Εκκλησίας αντικαθίσταται από την αποκλειστική απόφαση του Αρχιεπισκόπου της Νέας Ρώμης.

Μπορούμε να θυμηθούμε μια άλλη διατύπωση, η οποία είναι πολύ κοντά σε αυτήν την έννοια:

«Το αλάθητο στη διδασκαλία λόγω της θέσης του έχει ο Ανώτατος Ποντίφικας, όταν αυτός, ως ο ανώτατος Ποιμένας και Εκπαιδευτής όλων των πιστών εν Χριστό, υποχρεωμένος να ενισχύει τα αδέρφια του στην πίστη, διακηρύσσει με ολοκληρωτικό τρόπο το δόγμα της πίστης ή των ηθών που πρέπει να τηρηθούν».

Έτσι ακριβώς ακούγεται η ρήτρα 1 του 749ου κανόνα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, η οποία το 1870 στην Πρώτη Σύνοδο του Βατικανού ενέκρινε το δόγμα του αλάθητου του Πάπα. Στην περίπτωση του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, η λειτουργία της συνόδου εκτελέστηκε από τη Σύνοδο της Εκκλησίας Κωνσταντινούπολης και το νέο δόγμα αντικατοπτρίστηκε στον τόμο.

TG-κανάλι «Labarum. Hoc vince/Εν τούτω νίκα»

 

Αν παρατηρήσετε κάποιο σφάλμα, επισημάνετε το επιθυμητό κείμενο και πιέστε Ctrl + Enter για να ενημερώσετε τον διαχειριστή για αυτό.

Δημοσκοπησεις

Πού θα οδηγήσει η μνημόνευση του Επιφάνιου από τον Αρχιεπ. Κύπρου;
Εκκλησία της Κύπρου θα αναγνωρίσει ομόφωνα την OCU
31%
Ιερά Σύνοδος της Κύπρου θα καταδικάσει την πράξη του προκαθημένου της
27%
σε διαφωνία μέσα στην Κυπριακή Εκκλησία
42%
Συνολικά ψήφισαν: 26

Αρχείο

Система Orphus